Zastanawiasz si─Ö, czy mo┼╝esz uzyska─ç pieni─ůdze ze spadku, nawet je┼╝eli zosta┼ée┼Ť pomini─Öty w testamencie? Sprawd┼║, co to jest zachowek, komu przys┼éuguje to prawo i co zrobi─ç, aby je wykorzysta─ç.

Obraz przedstawiaj─ůcy, ile wynosi zachowek.

Co to jest zachowek

Zachowek ÔÇô to instytucja prawa spadkowego, kt├│rej uruchomienie umo┼╝liwia uzyskanie pieni─Ödzy osobom najbli┼╝szym zmar┼éego, pomini─Ötym w testamencie.

Podstaw─ů prawn─ů funkcjonowania zachowku jest art. 991 Kodeksu cywilnego. Ta instytucja zosta┼éa stworzona w celu ochrony interes├│w os├│b najbli┼╝szych spadkodawcy.

Dok┼éadnie tak! Prawo dopuszcza mo┼╝liwo┼Ť─ç, aby osoby najbli┼╝sze, pomini─Öte w testamencie, dochodzi┼éy od spadkobiercy cz─Ö┼Ťci spadku, kt├│ra nale┼╝a┼éaby si─Ö im w przypadku standardowej procedury dziedziczenia (czyli w procesie dziedziczenia ustawowego).

Kwota zachowku wynosi 50% warto┼Ťci spadku, kt├│ry przys┼éugiwa┼éby spadkobiercy w przypadku dziedziczenia ustawowego (gdy mamy do czynienia z osobami ma┼éoletnimi lub trwale niezdolnymi do pracy kwota zachowku mo┼╝e wzrosn─ů─ç do 75%).

Kto mo┼╝e otrzyma─ç zachowek

Z instytucji zachowku mog─ů skorzysta─ç zst─Öpni spadkodawcy oraz jego ma┼é┼╝onek.

Je┼╝eli spadkodawca nie mia┼é zst─Öpnych (tj. dzieci, wnuk├│w, prawnuk├│w) ÔÇô prawo to przechodzi na jego rodzic├│w (rodze┼ästwu i dalszym krewnym spadkodawcy roszczenie nie przys┼éuguje).

Roszczenie o zachowek nie przysługuje ponadto:

  • osobom wydziedziczonym w testamencie
  • osobom, kt├│re odrzuci┼éy spadek
  • osobom, kt├│re zawar┼éy ze spadkodawc─ů umow─Ö o zrzeczeniu si─Ö dziedziczenia
  • ma┼é┼╝onkowi, przeciwko kt├│remu spadkodawca przed ┼Ťmierci─ů wyst─ůpi┼é z uzasadnionym ┼╝─ůdaniem o rozw├│d lub separacj─Ö

Og├│lna zasada jest do┼Ť─ç prosta – roszczenie zachowku przys┼éuguje osobom, kt├│re w konkretnym stanie faktycznym s─ů uprawnione do otrzymania spadku w drodze dziedziczenia ustawowego, ale zosta┼éy pomini─Öte w testamencie.

Przyk┼éad: Spadkodawca umiera i przepisuje w testamencie ca┼éo┼Ť─ç maj─ůtku na swojego ma┼é┼╝onka. Za┼é├│┼╝my, ┼╝e spadkodawca mia┼é te┼╝ jedno dziecko. W przypadku dziedziczenia ustawowego prawo do 1/2 maj─ůtku przypada zar├│wno na ┼╝yj─ůcego ma┼é┼╝onka jak i dziecko. Jednak zgodnie z wol─ů zmar┼éego wyra┼╝on─ů w testamencie, ca┼éo┼Ť─ç ma otrzyma─ç ma┼é┼╝onek. Wykorzystanie prawa zachowku pozwoli pomini─Ötemu dziecku ubiega─ç si─Ö o po┼éow─Ö spadku, kt├│ry przys┼éugiwa┼éby mu w wypadku dziedziczenia ustawowego. Za┼é├│┼╝my, ┼╝e kwota spadku wynosi 100 000 z┼é. W standardowej procedurze dziedziczenia ma┼é┼╝onek zmar┼éego i dziecko podzieliliby si─Ö po 50 000 z┼é. W przypadku uruchomienia instytucji zachowku, ma┼é┼╝onek zmar┼éego wskazany w testamencie otrzymuje 75 000 z┼é, a dziecko 25 000 z┼é. Je┼╝eli dziecko jest ma┼éoletnie lub trwale niezdolne do pracy ÔÇô ma┼é┼╝onek otrzymuje 62 500 z┼é, a dziecko 37 500 z┼é.

Co istotne ÔÇô osobie uprawnionej do zachowku nie przys┼éuguje roszczenie do wydania jakiejkolwiek rzeczy zaliczonej do spadku (np. samochodu, nieruchomo┼Ťci itd.). Uprawniony mo┼╝e ubiega─ç si─Ö si─Ö wy┼é─ůcznie o zap┼éat─Ö na jej rzecz okre┼Ťlonej kwoty pieni─Ö┼╝nej.

Pami─Ötaj te┼╝, ┼╝e w rzeczywisto┼Ťci ustalenie dok┼éadnej kwoty spadku przys┼éuguj─ůcego w ramach zachowku mo┼╝e by─ç zdecydowanie bardziej skomplikowane.

Powodem jest przede wszystkim to, ┼╝e podczas obliczania tej kwoty, bierze si─Ö pod uwag─Ö substrat zachowku.

Co to jest substrat zachowku

Substrat zachowku uwzgl─Ödnia warto┼Ť─ç spadku, a tak┼╝e darowizny, kt├│re spadkodawca wykona┼é przed ┼Ťmierci─ů.

Oznacza to, ┼╝e przy okre┼Ťlaniu konkretnej kwoty przys┼éuguj─ůcego w ramach zachowku spadku, s─ůd we┼║mie pod uwag─Ö oba te czynniki i przemno┼╝y je przez okre┼Ťlon─ů w ustawie warto┼Ť─ç (czyli 1/2 dla uprawnionych do zachowku oraz 3/4 dla uprawnionych do zachowku ma┼éoletnich lub trwale niezdolnych do pracy).

Dlatego tak si─Ö dzieje?

Wróćmy na chwilę do naszego przykładu.

Przyk┼éad: Umieraj─ůcy spadkodawca ma ┼Ťwiadomo┼Ť─ç istnienia instytucji zachowku i zale┼╝y mu na tym, aby dziecko nie otrzyma┼éo ┼╝adnej cz─Ö┼Ťci jego spadku. Dysponuj─ůc maj─ůtkiem w kwocie 100 000 z┼é, ca┼éo┼Ť─ç przekazuje w darowi┼║nie swojemu ma┼é┼╝onkowi. W momencie ┼Ťmierci warto┼Ť─ç spadku wynosi wi─Öc 0 z┼é i teoretycznie dziecko nie otrzymuje nic.

No w┼éa┼Ťnie… teoretycznie.

Bo dzi─Öki substratowi kwota tej darowizny zostanie wzi─Öta pod uwag─Ö przy ustalaniu kwoty zachowku.

Jeste┼Ť gotowy podnie┼Ť─ç poprzeczk─Ö nieco wy┼╝ej?

Do substratu wliczamy czynn─ů warto┼Ť─ç spadku, czyli aktywa (np. pieni─ůdze, nieruchomo┼Ťci itd.) pomniejszone o warto┼Ť─ç d┼éug├│w spadkowych (np. niesp┼éacone po┼╝yczki, koszty pogrzebu itd.)

I to wcale nie koniec niuans├│w. Je┼╝eli warto┼Ť─ç maj─ůtku z chwili otwarcia spadku wzro┼Ťnie (np. na skutek wzrostu kursu akcji, wzrostu cen nieruchomo┼Ťci), to zostanie to uwzgl─Ödnione przez s─ůd przy obliczaniu substratu.

Warto┼Ť─ç substratu spadkowego mo┼╝e by─ç zatem zdecydowanie wy┼╝sza lub zdecydowanie ni┼╝sza, ni┼╝ przy pierwszej, pobie┼╝nej ocenie warto┼Ťci maj─ůtku zmar┼éego.

Je┼╝eli chcesz zadba─ç o swoje interesy, pami─Ötaj aby skorzysta─ç z pomocy prawnika specjalizuj─ůcego si─Ö w dziedzinie prawa spadkowego.

Jak otrzyma─ç zachowek

Podstawow─ů form─ů dochodzenia roszcze┼ä z zachowku jest zwr├│cenie si─Ö przez uprawnionego do spadkobierc├│w z ┼╝─ůdaniem wyp┼éacenia nale┼╝nej kwoty.

Sprawy spadkowe regularnie budz─ů silne emocje, jednak w wielu przypadkach udaje si─Ö za┼éatwi─ç roszczenie w drodze ugody.

Proces realizacji roszczenia mo┼╝e powa┼╝nie skomplikowa─ç si─Ö na etapie ustalania warto┼Ťci maj─ůtku spadkowego i w wielu przypadkach konieczne b─Ödzie zasi─Ögni─Öcie opinii prywatnego bieg┼éego.

Tak czy inaczej ÔÇô ugoda to najszybszy i najbardziej komfortowy spos├│b zrealizowania roszczenia o zachowek.

Je┼╝eli stronom trudno jest doj┼Ť─ç do porozumienia – roszcze┼ä o zap┼éat─Ö zachowku mo┼╝na dochodzi─ç r├│wnie┼╝ na drodze s─ůdowej.

Roszczenie o zachowek przedawnia si─Ö po up┼éywie 5 lat. Data, od kt├│rej nale┼╝y liczy─ç pi─Öcioletni okres zale┼╝y od tego, czy spadkobierca zostawi┼é testament. Je┼╝eli tak ÔÇô okres przedawnienia liczymy od momentu og┼éoszenia testamentu. Je┼╝eli nie ÔÇô okres przedawnienia liczy si─Ö od momentu jego ┼Ťmierci.

Za┼éo┼╝enie sprawy s─ůdowej lub zawezwanie do pr├│by ugodowej przerywa bieg przedawnienia.

Zastanawiasz si─Ö, jak poprawi─ç swoj─ů sytuacj─Ö finansow─ů? Przeczytaj jak oszcz─Ödza─ç pieni─ůdze.