Zastanawiasz si臋, czy mo偶esz uzyska膰 pieni膮dze ze spadku, nawet je偶eli zosta艂e艣 pomini臋ty w testamencie? Sprawd藕, co to jest zachowek, komu przys艂uguje to prawo i co zrobi膰, aby je wykorzysta膰.

Obraz przedstawiaj膮cy, ile wynosi zachowek.

Co to jest zachowek

Zachowek 鈥 to instytucja prawa spadkowego, kt贸rej uruchomienie umo偶liwia uzyskanie pieni臋dzy osobom najbli偶szym zmar艂ego, pomini臋tym w testamencie.

Podstaw膮 prawn膮 funkcjonowania zachowku jest art. 991 Kodeksu cywilnego. Ta instytucja zosta艂a stworzona w celu ochrony interes贸w os贸b najbli偶szych spadkodawcy.

Dok艂adnie tak! Prawo dopuszcza mo偶liwo艣膰, aby osoby najbli偶sze, pomini臋te w testamencie, dochodzi艂y od spadkobiercy cz臋艣ci spadku, kt贸ra nale偶a艂aby si臋 im w przypadku standardowej procedury dziedziczenia (czyli w procesie dziedziczenia ustawowego).

Kwota zachowku wynosi 50% warto艣ci spadku, kt贸ry przys艂ugiwa艂by spadkobiercy w przypadku dziedziczenia ustawowego (gdy mamy do czynienia z osobami ma艂oletnimi lub trwale niezdolnymi do pracy kwota zachowku mo偶e wzrosn膮膰 do 75%).

Kto mo偶e otrzyma膰 zachowek

Z instytucji zachowku mog膮 skorzysta膰 zst臋pni spadkodawcy oraz jego ma艂偶onek.

Je偶eli spadkodawca nie mia艂 zst臋pnych (tj. dzieci, wnuk贸w, prawnuk贸w) 鈥 prawo to przechodzi na jego rodzic贸w (rodze艅stwu i dalszym krewnym spadkodawcy roszczenie nie przys艂uguje).

Roszczenie o zachowek nie przys艂uguje ponadto:

  • osobom wydziedziczonym w testamencie
  • osobom, kt贸re odrzuci艂y spadek
  • osobom, kt贸re zawar艂y ze spadkodawc膮 umow臋 o zrzeczeniu si臋 dziedziczenia
  • ma艂偶onkowi, przeciwko kt贸remu spadkodawca przed 艣mierci膮 wyst膮pi艂 z uzasadnionym 偶膮daniem o rozw贸d lub separacj臋

Og贸lna zasada jest do艣膰 prosta – roszczenie zachowku przys艂uguje osobom, kt贸re w konkretnym stanie faktycznym s膮 uprawnione do otrzymania spadku w drodze dziedziczenia ustawowego, ale zosta艂y pomini臋te w testamencie.

Przyk艂ad: Spadkodawca umiera i przepisuje w testamencie ca艂o艣膰 maj膮tku na swojego ma艂偶onka. Za艂贸偶my, 偶e spadkodawca mia艂 te偶 jedno dziecko. W przypadku dziedziczenia ustawowego prawo do 1/2 maj膮tku przypada zar贸wno na 偶yj膮cego ma艂偶onka jak i dziecko. Jednak zgodnie z wol膮 zmar艂ego wyra偶on膮 w testamencie, ca艂o艣膰 ma otrzyma膰 ma艂偶onek. Wykorzystanie prawa zachowku pozwoli pomini臋temu dziecku ubiega膰 si臋 o po艂ow臋 spadku, kt贸ry przys艂ugiwa艂by mu w wypadku dziedziczenia ustawowego. Za艂贸偶my, 偶e kwota spadku wynosi 100 000 z艂. W standardowej procedurze dziedziczenia ma艂偶onek zmar艂ego i dziecko podzieliliby si臋 po 50 000 z艂. W przypadku uruchomienia instytucji zachowku, ma艂偶onek zmar艂ego wskazany w testamencie otrzymuje 75 000 z艂, a dziecko 25 000 z艂. Je偶eli dziecko jest ma艂oletnie lub trwale niezdolne do pracy 鈥 ma艂偶onek otrzymuje 62 500 z艂, a dziecko 37 500 z艂.

Co istotne 鈥 osobie uprawnionej do zachowku nie przys艂uguje roszczenie do wydania jakiejkolwiek rzeczy zaliczonej do spadku (np. samochodu, nieruchomo艣ci itd.). Uprawniony mo偶e ubiega膰 si臋 si臋 wy艂膮cznie o zap艂at臋 na jej rzecz okre艣lonej kwoty pieni臋偶nej.

Pami臋taj te偶, 偶e w rzeczywisto艣ci ustalenie dok艂adnej kwoty spadku przys艂uguj膮cego w ramach zachowku mo偶e by膰 zdecydowanie bardziej skomplikowane.

Powodem jest przede wszystkim to, 偶e podczas obliczania tej kwoty, bierze si臋 pod uwag臋 substrat zachowku.

Co to jest substrat zachowku

Substrat zachowku uwzgl臋dnia warto艣膰 spadku, a tak偶e darowizny, kt贸re spadkodawca wykona艂 przed 艣mierci膮.

Oznacza to, 偶e przy okre艣laniu konkretnej kwoty przys艂uguj膮cego w ramach zachowku spadku, s膮d we藕mie pod uwag臋 oba te czynniki i przemno偶y je przez okre艣lon膮 w ustawie warto艣膰 (czyli 1/2 dla uprawnionych do zachowku oraz 3/4 dla uprawnionych do zachowku ma艂oletnich lub trwale niezdolnych do pracy).

Dlatego tak si臋 dzieje?

Wr贸膰my na chwil臋 do naszego przyk艂adu.

Przyk艂ad: Umieraj膮cy spadkodawca ma 艣wiadomo艣膰 istnienia instytucji zachowku i zale偶y mu na tym, aby dziecko nie otrzyma艂o 偶adnej cz臋艣ci jego spadku. Dysponuj膮c maj膮tkiem w kwocie 100 000 z艂, ca艂o艣膰 przekazuje w darowi藕nie swojemu ma艂偶onkowi. W momencie 艣mierci warto艣膰 spadku wynosi wi臋c 0 z艂 i teoretycznie dziecko nie otrzymuje nic.

No w艂a艣nie… teoretycznie.

Bo dzi臋ki substratowi kwota tej darowizny zostanie wzi臋ta pod uwag臋 przy ustalaniu kwoty zachowku.

Jeste艣 gotowy podnie艣膰 poprzeczk臋 nieco wy偶ej?

Do substratu wliczamy czynn膮 warto艣膰 spadku, czyli aktywa (np. pieni膮dze, nieruchomo艣ci itd.) pomniejszone o warto艣膰 d艂ug贸w spadkowych (np. niesp艂acone po偶yczki, koszty pogrzebu itd.)

I to wcale nie koniec niuans贸w. Je偶eli warto艣膰 maj膮tku z chwili otwarcia spadku wzro艣nie (np. na skutek wzrostu kursu akcji, wzrostu cen nieruchomo艣ci), to zostanie to uwzgl臋dnione przez s膮d przy obliczaniu substratu.

Warto艣膰 substratu spadkowego mo偶e by膰 zatem zdecydowanie wy偶sza lub zdecydowanie ni偶sza, ni偶 przy pierwszej, pobie偶nej ocenie warto艣ci maj膮tku zmar艂ego.

Je偶eli chcesz zadba膰 o swoje interesy, pami臋taj aby skorzysta膰 z pomocy prawnika specjalizuj膮cego si臋 w dziedzinie prawa spadkowego.

Jak otrzyma膰 zachowek

Podstawow膮 form膮 dochodzenia roszcze艅 z zachowku jest zwr贸cenie si臋 przez uprawnionego do spadkobierc贸w z 偶膮daniem wyp艂acenia nale偶nej kwoty.

Sprawy spadkowe regularnie budz膮 silne emocje, jednak w wielu przypadkach udaje si臋 za艂atwi膰 roszczenie w drodze ugody.

Proces realizacji roszczenia mo偶e powa偶nie skomplikowa膰 si臋 na etapie ustalania warto艣ci maj膮tku spadkowego i w wielu przypadkach konieczne b臋dzie zasi臋gni臋cie opinii prywatnego bieg艂ego.

Tak czy inaczej 鈥 ugoda to najszybszy i najbardziej komfortowy spos贸b zrealizowania roszczenia o zachowek.

Je偶eli stronom trudno jest doj艣膰 do porozumienia – roszcze艅 o zap艂at臋 zachowku mo偶na dochodzi膰 r贸wnie偶 na drodze s膮dowej.

Roszczenie o zachowek przedawnia si臋 po up艂ywie 5 lat. Data, od kt贸rej nale偶y liczy膰 pi臋cioletni okres zale偶y od tego, czy spadkobierca zostawi艂 testament. Je偶eli tak 鈥 okres przedawnienia liczymy od momentu og艂oszenia testamentu. Je偶eli nie 鈥 okres przedawnienia liczy si臋 od momentu jego 艣mierci.

Za艂o偶enie sprawy s膮dowej lub zawezwanie do pr贸by ugodowej przerywa bieg przedawnienia.

Zastanawiasz si臋, jak poprawi膰 swoj膮 sytuacj臋 finansow膮? Przeczytaj jak oszcz臋dza膰 pieni膮dze.