Popularny na ca┼éym ┼Ťwiecie Dolar ameryka┼äski (USD) ma r├│wnie burzliw─ů i pe┼én─ů zwrot├│w histori─Ö, co same Stany Zjednoczone Ameryki P├│┼énocnej. Zar├│wno waluta, jak i kraj czerpa┼éy gar┼Ťciami z dorobku europejskiego, by w pewnym momencie „wybi─ç” si─Ö na niezale┼╝no┼Ť─ç, dopracowa─ç przej─Öte mechanizmy i ostatecznie – prze┼Ťcign─ů─ç kraje Starego ┼Üwiata w wy┼Ťcigu o dominacj─Ö na arenie mi─Ödzynarodowej. Dolar to obecnie podstawa funkcjonowania globalnej gospodarki i jeden z filar├│w mocarstwowo┼Ťci Stan├│w Zjednoczonych. W jakich okoliczno┼Ťciach narodzi┼é si─Ö i rozwija┼é dolar? Czy od zawsze by┼éo wiadomo, ┼╝e ta waluta zdominuje ┼Ťwiat? Czy pozycji dolara nic nie zagra┼╝a? Dowiesz si─Ö z tego artyku┼éu.

Obraz przedstawiaj─ůcy, jak wygl─ůda historia dolara.

Historia USD

Aby pozna─ç histori─Ö dolara, musimy cofn─ů─ç si─Ö w czasie do drugiej po┼éowy XVIII wieku. W├│wczas, w obu amerykach, funkcjonowa┼éo mn├│stwo podmiot├│w b─Öd─ůcych pok┼éosiem tocz─ůcej si─Ö od co najmniej 300 lat kolonizacji. Podmioty te by┼éy zale┼╝ne gospodarczo, politycznie i spo┼éecznie od pa┼ästw europejskich.

Wraz ze stopniowym rozpowszechnianiem si─Ö ideologii r├│wno┼Ťci, wolno┼Ťci i braterstwa – kt├│re ju┼╝ za chwil─Ö doprowadz─ů m.in. do rewolucji francuskiej – sytuacja kolonii stawa┼éa si─Ö coraz bardziej napi─Öta. Rdze┼ä obecnego pa┼ästwa USA znajdowa┼é si─Ö w tym okresie pod kontrol─ů Brytyjczyk├│w. Coraz wi─Öksze podatki nak┼éadane w celu utrzymania Imperium Brytyjskiego oraz wprowadzanie nowych ce┼é i innych form dyskryminacji produkt├│w z kolonii – doprowadzi┼éo ostatecznie do wybuchu wojny o niepodleg┼éo┼Ť─ç Stan├│w Zjednoczonych (1775-1783). Wojna zako┼äczy┼éa si─Ö zwyci─Östwem rebeliant├│w.

Narodziny dolara

Kszta┼étowanie si─Ö nowej, niezale┼╝nej pa┼ästwowo┼Ťci wymaga┼éo wprowadzenia w┼éasnej waluty. Dolar ameryka┼äski (USD) narodzi┼é si─Ö w 1792 roku. Jego pierwowzorem by┼é dolar hiszpa┼äski – u┼╝ywany na terytorium Stan├│w Zjednoczonych niejako w ramach sprzeciwu wobec waluty niedawnego ciemi─Ö┼╝yciela (tj. funta szterlinga).

Pocz─ůtkowo dolar by┼é w pe┼éni wymienialny na z┼éoto i srebro. W 1900 roku zrezygnowano z parytetu srebra i pozostawiono wy┼é─ůcznie parytet z┼éota. Z kolei w 1974 roku ca┼ékowicie zrezygnowano z wymienialno┼Ťci na kruszce, przekszta┼écaj─ůc dolara w pieni─ůdz fiducjarny (czyli oparty na zaufaniu).

Dolar jako waluta ┼Ťwiatowa

Historia globalnego wp┼éywu dolara rozpoczyna si─Ö wraz z osi─ůgni─Öciem przez Stany Zjednoczone Ameryki P├│┼énocnej statusu supermocarstwa. Za moment uzyskania niekwestionowanej dominacji USA uznaje si─Ö okres II wojny ┼Ťwiatowej. W├│wczas (w 1944 roku) zosta┼é stworzony system Bretton Woods – reguluj─ůcy obieg walutowy w skali globalnej. Od teraz uczestnicy systemu, zrzeszeni w Mi─Ödzynarodowym Banku Odbudowy oraz w Mi─Ödzynarodowym Funduszu Walutowym, starali si─Ö utrzymywa─ç kurs swojej waluty w odniesieniu do dolara.

Na przestrzeni 30 lat spowodowa┼éo to ogromny popyt na walut─Ö USA. Ostatecznie, wobec trudno┼Ťci z uzyskaniem odpowiedniej ilo┼Ťci kruszcu do pokrycia parytetu, zdecydowano si─Ö na odej┼Ťcie od wymienialno┼Ťci dolara na z┼éoto.

Przez nast─Öpne dziesi─Öciolecia dolar uznawany by┼é za najbardziej stabiln─ů walut─Ö ┼Ťwiatow─ů. Szacuje si─Ö, ┼╝e ok 60% rezerw walutowych na ┼Ťwiecie jest zgromadzonych w tej walucie. Posiadanie rezerw w USD umo┼╝liwi┼éo bankom centralnym poszczeg├│lnych pa┼ästw prowadzenie stabilnej i skutecznej polityki monetarnej. Ponadto dolar, z biegiem czasu, sta┼é si─Ö najwa┼╝niejsz─ů walut─ů w handlu mi─Ödzynarodowym (wyprzedzaj─ůc japo┼äskiego Jena i Euro).

Poszukujesz sposob├│w na przechowanie warto┼Ťci swojego maj─ůtku? Sprawd┼║, ile kosztuje diament.

USD obecnie

Ka┼╝dy dolar dzieli si─Ö na 100 cent├│w. Osoby pos┼éuguj─ůce si─Ö walut─ů w got├│wce mog─ů wykorzystywa─ç zar├│wno banknoty (1, 2, 5, 10, 20, 50 i 100 USD) oraz monety (1, 5, 10, 25, 50 cent├│w oraz 1 dolar). Co ciekawe – na rynku funkcjonuj─ů te┼╝ banknoty oraz monety o r├│┼╝nych innych nomina┼éach (np. 1000 dolar├│w). To skutek decyzji rz─ůdu USA, na podstawie kt├│rej wszystkie banknoty oraz monety wyprodukowane po 1862 roku uznaje si─Ö za legalnie obowi─ůzuj─ůcy ┼Ťrodek p┼éatniczy. Takie monety oraz banknoty maj─ů wysok─ů warto┼Ť─ç kolekcjonersk─ů, kt├│ra w niekt├│rych przypadkach mo┼╝e wielokrotnie przekracza─ç ich nomina┼é.

USD jest walut─ů obowi─ůzuj─ůc─ů w nast─Öpuj─ůcych krajach:

  • USA
  • Portoryko,
  • Ekwador,
  • Palau,
  • Salwador,
  • Timor Wschodni,
  • Zimbabwe,
  • Mariany P├│┼énocne,
  • Republika Wysp Marshalla,
  • Bonaire,
  • Sint Eustatius
  • Saba.

Cechami charakterystycznymi dolara s─ů:

  • status waluty rezerwowej oraz waluty handlu mi─Ödzynarodowego,
  • wytrzyma┼éy banknot wykonany w 75% z bawe┼ény oraz 25% z lnu,
  • niemal po┼éowa transakcji walutowych na ┼Ťwiecie odbywa si─Ö w dolarze,
  • popularny w kulturze masowej symbol dolara „$” umieszczono na banknotach w 1862 roku.

Zagro┼╝enia dla USD

W ostatnich latach pojawi┼éo si─Ö kilka powa┼╝nych zagro┼╝e┼ä dla waluty Stan├│w Zjednoczonych, kt├│re ostatecznie mog─ů doprowadzi─ç do zmniejszenia jej globalnego znaczenia. Nale┼╝y wymieni─ç tu przede wszystkim rozw├│j gospodarczy Chi┼äskiej Republiki Ludowej i coraz wi─Öksze znaczenie Juana (szczeg├│lnie na rynku azjatyckim). Kolejnym problemem jest stopniowe odchodzenie od rozlicze┼ä w dolarze przy transakcjach dotycz─ůcych surowc├│w energetycznych. W ostatnich miesi─ůcach zdecydowa┼éa si─Ö na to m.in. Federacja Rosyjska w ramach odpowiedzi na wprowadzone sankcje gospodarcze.

Coraz cz─Ö┼Ťciej podkre┼Ťla si─Ö te┼╝, ┼╝e obecny system finansowy oparty na d┼éugu jest coraz trudniejszy do utrzymania i jego format prawie si─Ö wyczerpa┼é. ┼Üwiadczy─ç ma o tym szalej─ůca inflacja oraz inne negatywne zjawiska ekonomiczne (m.in. na rynku surowc├│w energetycznych lub rynku nieruchomo┼Ťci). Uwa┼╝a si─Ö, ┼╝e w przysz┼éo┼Ťci rol─Ö podstawowego ┼Ťrodka p┼éatniczego mog─ů przej─ů─ç waluty cyfrowe o okre┼Ťlonym terminie wa┼╝no┼Ťci, emitowane bezpo┼Ťrednio w bankach centralnych poszczeg├│lnych pa┼ästw, a by─ç mo┼╝e nawet przez jedn─ů instytucj─Ö o zasi─Ögu globalnym (tzw. CBDC).

Chcesz pozna─ç nieco inne spojrzenie na finanse? Sprawd┼║ na czym polega bankowo┼Ť─ç islamska.